Tag archive

winter solstice

Χειμερινό/Νότιο Ηλιοστάσιο – Η Μεγαλύτερη Νύχτα

in Astronomy by

Μπορεί να νιώθετε πως οι μέρες είναι αρκετά μικρές. Όμως ακόμα δεν έχουμε φτάσει στο χειμερινό ηλιοστάσιο, κατά το οποίο εδώ στην Ελλάδα θα έχουμε τη μικρότερη μέρα του έτους. Το χειμερινό ηλιοστάσιο σηματοδοτεί τη στιγμή που ο Ήλιος λάμπει στο πιο νότιο σημείο του, ακριβώς πάνω από τον Τροπικό του Αιγόκερω.

Ηλιοστάσιο ονομάζεται η χρονική στιγμή κατά την οποία ο άξονας της Γης εμφανίζεται στραμμένος όσο περισσότερο γίνεται προς τον Ήλιο (Θερινό Ηλιοστάσιο – μεγαλύτερη μέρα) ή όσο πιο μακριά από αυτόν (Χειμερινό Ηλιοστάσιο – μεγαλύτερη νύχτα). Εκείνες τις ημέρες και συγκεκριμένα το μεσημέρι, βλέπουμε τον Ήλιο να βρίσκεται στο ψηλότερο ή στο χαμηλότερο σημείο του ουρανού, όπως εμφανίζεται σε εμάς πάνω στην επιφάνεια της Γης. Αυτό ισχύει  για όλες τις περιοχές της γης εκτός από τους Τροπικούς. Από αυτή τη μέρα και έπειτα, οι μέρες βαθμιαία μεγαλώνουν, ενώ οι νύχτες μικραίνουν έως την άφιξη του Θερινού Ηλιοστασίου (21-22 Ιουνίου).

Πιο συγκεκριμένα, κάθε χρόνο στο Βόρειο Ημισφαίριο της Γης στις 21 ή 22 Δεκεμβρίου (φέτος θα είναι την Πέμπτη στις 21 Δεκεμβρίου 2017 και ώρα 6:28 μ.μ.) έχουμε το λεγόμενο Χειμερινό Ηλιοστάσιο (επίσημη έναρξη του χειμώνα στο Βόρειο Ημισφαίριο), ενώ παράλληλα η ίδια μέρα σηματοδοτεί για το Νότιο Ημισφαίριο το Θερινό Ηλιοστάσιο (επίσημη έναρξη του καλοκαιριού στο Νότιο Ημισφαίριο).

 

Άλλες ονομασίες

Οι πιο κοινά διαδεδομένες ονομασίες είναι χειμερινό ή θερινο ηλιοστάσιο. Ωστόσο, αυτά τα ονόματα δεν ορίζουν μονοσήμαντα τα ηλιοστάσια, αφού, όπως και οι εποχές του έτους, το θερινό ηλιοστάσιο για το Βόρειο ημισφαίριο αποτελεί το χειμερινό ηλιοστάσιο για το Νότιο και αντιστρόφως. Τα δύο αυτά ηλιοστάσια κάθε χρονιάς, φέρουν διάφορα ονόματα ανάλογα με το ποιο χαρακτηριστικό τους θέλουμε να τονίσουμε. Έτσι λοιπόν έχουμε:

  • Οι όροι βόρειο ηλιοστάσιο και νότιο ηλιοστάσιο υποδεικνύουν τη θέση του Ηλίου πάνω στην ουράνια σφαίρα όπως αυτός φαίνεται από τη Γη. Το βόρειο ηλιοστάσιο συμβαίνει τον Ιούνιο σε όλη τη Γη (συγκεκριμένα για το βόρειο ημισφαίριο αυτό είναι το θερινό ηλιοστάσιο), οπότε ο Ήλιος βρίσκεται πάνω από τον Τροπικό του Καρκίνου, ενώ το νότιο ηλιοστάσιο συμβαίνει τον Δεκέμβριο (για το βόρειο ημισφαίριο αυτό είναι το χειμερινό ηλιοστάσιο), όταν ο Ήλιος βρίσκεται πάνω από τον Τροπικό του Αιγόκερω.
  • Οι όροι ηλιοστάσιο του Ιουνίου και ηλιοστάσιο του Δεκεμβρίου είναι εναλλακτικοί των όρων «θερινό»/«χειμερινό», αλλά χωρίς την αμφιβολία για το ποιο ημισφαίριο υπονοούν.
Φωτισμος της Γηε απο τον Ηλιο κατα το Νοτιο Ηλιοστασιο. Image Credit: wikipedia.org

Συνδεδεμένες εορτές

Πολλοί ανθρώπινοι πολιτισμοί εόρταζαν και εορτάζουν τόσο το χειμερινό όσο και το θερινό ηλιοστάσιο, όπως και τις ισημερίες. Το χειμερινό ηλιοστάσιο, για παράδειγμα, γιορτάζεται από παγανιστές εδώ και χιλιάδες χρόνια και πολλές από τις παραδόσεις που συνδέονται τώρα με τα Χριστούγεννα είχαν τις ρίζες τους στους εορτασμούς χειμερινών ηλιοστασίων, συμπεριλαμβανομένου του χριστουγεννιάτικου δέντρου.

Από τις 17 ως τις 23 Δεκεμβρίου, οι αρχαίοι Ρωμαίοι εόρταζαν τα Σατουρνάλια και στις 25 Δεκεμβρίου τα Μπρουμάλια (η λέξη υποδηλώνει τη μικρότερη ημέρα του χρόνου, δηλ.το χειμερινό ηλιοστάσιο). Σε αυτά τιμούσαν την «ημέρα της γεννήσεως του αήττητου Ήλιου» (dies natalis invicti Solis), αφού ο Ήλιος από εκείνες τις ημέρες έπαυε να χαμηλώνει την τροχιά του και άρχιζε να επανέρχεται ψηλά στον ουρανό ως θριαμβευτής για να ξαναφέρει τη ζέστη και τη ζωή στην παγωμένη φύση.

Ο Χριστιανισμός υιοθέτησε την ημερομηνία αλλάζοντας το τιμώμενο πρόσωπο στον «Ήλιο της Δικαιοσύνης» (σύμφωνα με το τροπάριο των Χριστουγέννων), δηλαδή τον Ιησού Χριστό.

Στις βορειότερες χώρες, όπου οι μεταβολές της πορείας του ήλιου είναι ευκολότερα αντιληπτές από ό,τι στην Ελλάδα, οι σχετικές τελετές επικρατούσαν από τη χαραυγή ήδη του πολιτισμού. Το αρχαιότερο ίσως σχετικό μνημείο είναι το Στόουνχεντζ. Σήμερα η κεντρική ιδέα επιβιώνει σε εορτασμούς όπως η Ημέρα του Ιβάν Κουπάλα και η Λίθα.

Σε άλλους λαούς παρατηρούμε ότι π.χ. οι εορτές Γιάλντα, Καρατσούν, Χανουκκά, Κουάντζα κλπ. εορτάζονταν επίσης πολύ κοντά στο χειμερινό ηλιοστάσιο.

Go to Top