Tag archive

10199 Chariklo

8 Αστεροειδείς που ξεχωρίζουν

in Astronomy by

Οι περισσότεροι αστεροειδείς εντοπίζονται στον δακτύλιο της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών, που βρίσκεται στο διάστημα μεταξύ του Άρη και του Δία. Άλλοι στροβιλίζονται σε στενότερους κύκλους (πιο κοντά στον Ήλιο από τη Γη), ενώ ένας μεγάλος αριθμός από αυτούς μοιράζεται τις τροχιές των πλανητών.

Δεν είναι όμως όλοι οι αστεροειδείς σε σταθερές τροχιές. Πολλές τροχιές κλυδωνίζονται όταν πλησιάσουν κάποιον πλανήτη στην πορεία τους. Σαν αποτέλεσμα έχουμε συγκρούσεις και άρα δημιουργία νέων “βράχων” (κομμάτια παλαιότερων αστεροειδών) που κινούνται σε εντελώς τρελές και επικίνδυνες τροχιές.

Παρακάτω παρουσιάζουμε οκτώ από τους πιο περίεργους αστεροειδείς που ξεχωρίσαμε. Κάποιοι παρουσιάζουν ενδιαφέρον λόγω σχήματος, άλλοι λόγω μεγέθους, άλλοι λόγω τροχιάς και άλλοι λόγω πιθανής προέλευσης. Όλοι έχουν κάτι το μοναδικό, κάτι που τους κάνει να ξεχωρίζουν ανάμεσα σε χιλιάδες άλλα παρόμοια αντικείμενα.

 

Ceres «The Dwarf Planet»

Ceres «The Dwarf Planet».   Image Credit: taringa.net

Η Δήμητρα (Ceres), είναι ο μεγαλύτερος αστεροειδής του Ηλιακού μας Συστήματος, και αυτός είναι και ο λόγος που ανακαλύφθηκε πρώτος. Αποτελεί περίπου το ένα τρίτο της μάζας της ζώνης αστεροειδών και είναι ο μόνος αστεροειδής που έχει την βαρυτική δύναμη να τραβήξει τον εαυτό του σε σφαίρα.

Εξαιτίας αυτής της στρογγυλοποίησης, η Δήμητρα θεωρείται επίσης και «νάνος πλανήτης», μια ονομασία που μοιράζεται με τέσσερα άλλα αντικείμενα στο Ηλιακό μας Σύστημα, συμπεριλαμβανομένου του Πλούτωνα. Το σχήμα του είναι σχεδόν σφαιρικό, ελαφρώς πεπλατυσμένο, με μέγιστη διάμετρο 975 χιλιόμετρα και ελάχιστη 909 χιλιόμετρα.

Βρίσκεται μέσα στην Κύρια Ζώνη Αστεροειδών και από φασματοσκοπικές παρατηρήσεις ξέρουμε ότι η Δήμητρα αποτελείται κατά ένα μεγάλο ποσοστό από πάγο νερού, που σε ποσότητα είναι ίσως περισσότερο απ’ όσο το σύνολο του γλυκού νερού που υπάρχει στη Γη.

 

Baptistina «The mother of the dinosaur killer»

Baptistina «The mother of the dinosaur killer».   Image Credit: airsassociation.org

Η Βαπτιστίνη (Baptistina) έχει δώσει το όνομα της σε μιας από τις νεότερες οικογένειες αστεροειδών. Οι οικογένειες των αστεροειδών είναι σμήνη αντικειμένων που έχουν κοινά τροχιακά χαρακτηριστικά και συχνά παίρνουν το όνομά τους από το πιο εξέχον μέλος τους.

Σύμφωνα με τα μοντέλα των υπολογιστών, η Βαπτιστίνα και το σμήνος της γεννήθηκαν πριν από περίπου 160 εκατομμύρια χρόνια, ύστερα από μία σύγκρουση ανάμεσα σε ένα σώμα μήκους 60 χιλιομέτρων και ένα άλλο αντικείμενο διαμέτρου περίπου 170 χιλιομέτρων. Αυτός ο κατακλυσμός δημιούργησε εκατοντάδες μεγάλα αντικείμενα, μερικά από τα οποία ακολούθησαν στη συνέχεια μια πορεία σύγκρουσης με τη Γη.

Ένα ή περισσότερα από αυτά τα βραχώδεις θραύσματα αναδιοργάνωσαν στον πλανήτη μας πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια και βοήθησαν στην εξαφάνιση των Δεινοσαύρων. Η σύγκρουση άφησε πίσω της τον κρατήρα Chicxulub, που είναι τώρα θαμμένος στη χερσόνησο Γιουκατάν, στον Κόλπο του Μεξικού.

 

Kleopatra «A metal dog bone with moons»

Kleopatra «A metal dog bone with moons».   Image Credit: nssdc.gsfc.nasa.gov

Η 216 Κλεοπάτρα (216 Kleopatra) είναι ένας μεγάλος αστεροειδής της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών. Ανακαλύφθηκε το 1880 από τον Αυστριακό αστρονόμο Γιόχαν Παλίζα και έλαβε το όνομά της από τη γνωστή βασίλισσα της Αιγύπτου.

Ο μεταλικός αυτός αστεροειδής έχει ένα ασυνήθιστο δίλοβο σχήμα (που θυμίζει κόκκαλο σκύλου) και αποτελεί έναν από τους λίγους αστεροειδής που έχουν δορυφόρους (άλλοι 3 ακόμα αστεροειδείς έχουν δορυφόρους). Η κλεοπάτρα έχει 2 δορυφόρους, τον Alexhelios και τον Cleoselene.

 

Hektor «The biggest Trojan»

Hektor «The biggest Trojan».   Image Credit: nssdc.gsfc.nasa.gov

Ο αστεροειδής 624 Έκτωρ (624 Hektor) είναι ο αστεροειδής με αύξοντα αριθμό ανακαλύψεως 624 και ο μεγαλύτερος όλων των αστεροειδών της Τρωικής Ομάδας. Όπως και η Kleopatra, έτσι και αυτός είναι πολύ επιμήκης, με διαστάσεις μήκους και πλάτους περίπου 370 και 200 χιλιόμετρα αντίστοιχα και αποτελεί ένα από τα πιο «μακρόστενα» σώματα του μεγέθους του στο Ηλιακό μας Σύστημα. Έχει επίσης ένα δορυφόρο σε απόστα 1000 χιλιομέτρων.

Σε αντίθεση με την Κλεοπάτρα, ωστόσο, ο Hektor δεν βρίσκεται στην κύρια ζώνη των αστεροειδών. Αντίθετα, το σκοτεινό, κοκκινωπό σώμα κυριαρχεί ως ο μεγαλύτερος αστεροειδής των Τρώων που έχει κολλήσει στην τροχιά του Δία.

Η ονομασία του προέρχεται από τον ομώνυμο Τρώα ήρωα, μολονότι ο αστεροειδής αποτελεί «ηγούμενο» μέλος της Τρωικής Ομάδας. Αυτό έγινε επειδή υπήρξε ένας από τους πρώτους «τρωικούς» αστεροειδείς που ανακαλύφθηκαν, οπότε δεν είχε εφαρμοσθεί ακόμα ο συγκεκριμένος άτυπος κανόνας «Ελλήνων-Τρώων» της ονοματοδοσίας.

 

Themis «Icy giver of life?»

Themis «Icy giver of life?».   Image Credit: indianapublicmedia.org

H 24 Θέμις (24 Themis) είναι ένας από τους μεγαλύτερους αστεροειδείς της Κύριας Ζώνης και έχει αύξοντα αριθμό ανακαλύψεως 24. Ξεχωρίζει ως ο πρώτος και μοναδικός αστεροειδής γνωστός μέχρι στιγμής για να έχει πάγο στην επιφάνεια του.

Το 2009, οι παρατηρήσεις στο υπέρυθρο φως επιβεβαίωσαν την παρουσία αυτού του πάγου, καθώς και μόρια που περιέχουν άνθρακα ή οργανικά μόρια. Αυτά τα χαρακτηριστικά κάνουν τη Θέμις και παρόμοια με αυτην σώματα, καλούς υποψηφίους για να έχουν παραδώσει νερό και άνθρακα (μερικά από τα συστατικά της ζωής) στην επιφάνεια της νεαρής, ζεστής και αποξηραμένης Γης πριν από περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια.

Η Θέμις αποτελεί το μεγαλύτερο μέλος της ομώνυμης οικογένειας αστεροειδών («Οικογένεια της Θέμιδος» ή «Θεμίστεια»). Η μέση διάμετρος της Θέμιδος είναι 198 χιλιόμετρα, γι’ αυτό την κατατάσσουν ανάμεσα στους 16 μεγαλύτερους αστεροειδείς της Κύριας Ζώνης.

 

Toutatis «A tumbling dumbbell»

Toutatis «A tumbling dumbbell».   Image Credit: lk.astronautilus.pl

Ο 4179 Toutatis είναι ένα αντικείμενο της Κύριας Ζώνης με χαοτική τροχιά. Πήρε το όνομά του από το θεό των Κελτών «Toutatis» και είναι ένας από τους πιο περίεργους αστεροειδείς.

Εκτελεί απρόβλεπτες κίνησεις εξαιτίας εν μέρει από την ίδια τη φύση του σώματος, που αποτελείται από δύο σώματα που μόλις βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους, αλλά και από τις επιρροές τόσο της Γήινης, όσο και της βαρύτητας του Δία.

Είναι πολύ γνωστός εξαιτίας των κοντινών περασμάτων από τη Γη. Όμως εξαιτίας των απρόβλεπτων κινήσεων, που όπως είπαμε εκτελεί, είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθεί η πορεία του μετά από αιώνες και το κατά πόσο πρέπει να μας ανησυχεί.

 

Apophis «The alleged Doomsday rock»

Apophis «The alleged Doomsday rock».   Image Credit: pics-about-space.com

Ο Τούτατης έχει κάνει κάποια στενή ξυρίσματα στη Γη και πέρασε σε απόσταση1.000.000 μιλίων (1.61 εκατομμύρια χιλιόμετρα) από τη Γη το 2004 (περίπου τέσσερις αποστάσεις από το φεγγάρι). Ωστόσο, μερικά βράχια έχουν κάνει πολύ πιο κοντινά περάσματα και αυτό είναι κάτι που ανησυχεί περισσότερο τους αστρονόμους.

Ένα τέτοιο επικίνδυνο σώμα είναι και ο 99942 Άποφις (99942 Apophis). Ανακαλύφθηκε το 2004 και είναι ένας αστεροειδής της κοντινής γειτονιάς της Γης (NEO – Near Earth Objects). Οι πρώτες εκτιμήσεις από τη ΝΑΣΑ έδειχναν ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα σύγκρουσης του αστεροειδούς αυτού με τη Γη (ή τη Σελήνη) το 2029 (1 προς 40 ή 4 στην κλίμακα Τορίνο, που αποτελεί κλίμακα 10 βαθμίδων και δείχνει την πιθανότητα σύγκρουσης αντικειμένων με τη Γη), με αποτέλεσμα να γίνει ευρύτερα γνωστός. Ωστόσο νέες εκτιμήσεις σχεδόν εκμηδένισαν τις πιθανότητες (4 προς 1.000.000).

Ο Άποφις είναι ένας αστεροειδής που ανήκει στην ομάδα των αστεροειδών Ατών, έχει διάμετρο περίπου 320 μέτρα και υπολογίζεται πως η μάζα του είναι 46.000.000 τόνοι. Άποφις είναι το ελληνικό όνομα μίας αρχαίας αιγυπτιακής θεότητας που προσπαθούσε να βυθίσει τον κόσμο στο σκότος καταστρέφοντας τον Ήλιο κατά την περίοδο της νύχτας.

 

Chariklo «The smaller ringed world»

Chariklo «The smaller ringed world».   Image Credit: news.appstate.edu

Ο 10199 Χαρικλώ (10199 Chariklo), ο οποίος ανακαλύφθηκε μέσω του προγράμματος “Spacewatch” στις 15 Φεβρουαρίου του 1997, πήρε το όνομά του από την Ναϊάδα νύμφη Χαρικλώ, σύζυγο του Χείρωνα και κόρη του Απόλλωνα. Το σώμα ανήκει στους Κενταύρους (ασταθή, κατά την τροχιά τους, ουράνια σώματα, με τροχιές μεταξύ του Δία και του Ποσειδώνα).

Παρόλο που η διάμετρος του υπολογίζεται πως είναι μόλις 258 χιλιόμετρα, υπάρχουν γύρω του δύο δακτύλιοι. Το πάχος τους είναι 7 και 3 χιλιόμετρα και απέχουν μεταξύ τους 9 χιλιόμετρα, καθιστώντας τον, το μικρότερο γνωστό κόσμο με δακτυλίους. Η υπέρυθρη ανάλυση της Χαρικλώ εντόπισε πάγο από νερό στην επιφάνεια της.

 

 

Πηγές:

  • article’s image  “cnn.com”
  • airsassociation.org άρθρο  “The 7 Strangest Asteroids: Weird Space Rocks in Our Solar System”
  • wikipedia.org

10199 Χαρικλώ – Ο πιο μικρός γνωστός κόσμος με δακτυλίους

in Astronomy by

Οι δακτύλιοι αποτελούν φυσικά εργαστήρια στα οποία μελετάμε δυναμικές διεργασίες ανάλογες με αυτές που λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια του σχηματισμού πλανητικών συστημάτων και γαλαξιών. Συνήθως είναι συντρίμμια κάποιων συγκρούσεων ή κομμάτια από διαλυμένα φεγγάρια, τα οποία εξαιτίας παλιρροϊκών δυνάμεων κατέρρευσαν. Οι κόσμοι όμως που φιλοξενούν τέτοια δαχτυλίδια στο Ηλιακό μας Σύστημα, μετρώνται με τα δάχτυλα του ενός χεριού.

Μέχρι το 1977, οι αστρονόμοι πίστευαν ότι το μόνο πράγμα στο ηλιακό σύστημα με δακτυλίους, ήταν ο πλανήτης Κρόνος (οι δακτύλιοί του παρατηρήθηκαν για πρώτη φορά από τον Γαλιλαίο). Τον Μάρτιο του 1977 ανακαλύφθηκαν δακτύλιοι (από τους James L. Elliot, Edward W. Dunham και Douglas J. Mink) γύρω από τον πλανήτη Ουρανό. Στη συνέχεια το 1979 η διαστημοσυσκευή Βόγιατζερ 1 πρόσθεσε και τρίτο σύστημα δακτυλίων στο ηλιακό μας σύστημα, αυτή τη φορά γύρω από το Δία. Όχι πολύ αργότερα όμως, το 1984 παρατηρήθηκαν και δακτύλιοι (από τους Patrice Bouchet, Reinhold Häfner και Jean Manfroid του παρατηρητηρίου La Silla (ESO) της Χιλής) γύρω από τον τέταρτο γίγαντα πλανήτη, τον Ποσειδώνα.

Με την ανάπτυξη των μέσων παρατήρησης, στους όμορφους κόσμους με δακτύλιους προστέθηκε ένας νέος μικροσκοπικός (σε σχέση με τους Γίγαντες πλανήτες) κόσμος. Ο λόγος για τον αστεροειδή 10199 Χαρικλώ (10199 Chariklo), ο οποίος ανακαλύφθηκε από τον James V. Scotti, μέσω του προγράμματος “Spacewatch” στις 15 Φεβρουαρίου του 1997. Το όνομά του προέρχεται από την Ναϊάδα νύμφη Χαρικλώ, σύζυγο του Χείρωνα και κόρη του Απόλλωνα. Η διάμετρος του υπολογίζεται πως είναι 258 χλμ., καθιστώντας  τον ως τον μικρότερο κόσμο με δακτυλίους (υπάρχουν δύο δακτύλιοι στο εν λόγω σώμα, οι οποίοι έχουν πάχος 7 και 3 χιλιόμετρα και απέχουν μεταξύ τους 9 χιλιόμετρα).

Η υπέρυθρη ανάλυση της Χαρικλώ εντόπισε πάγο από νερό στην επιφάνεια της. Το σώμα ανήκει στους Κενταύρους (έτσι ονομάζονται τα ασταθή, κατά την τροχιά τους, ουράνια σώματα, με τροχιές μεταξύ του Δία και του Ποσειδώνα.) Οι Κένταυροι είναι διαφορετικοί από τους πολυάριθμους αστεροειδείς της κύριας Ζώνης μεταξύ των τροχιών του Άρη και του Δία και μπορεί να προέρχονται από την περιοχή της ζώνης Kuiper. Πήραν το όνομά τους γιατί – όπως και οι μυθικοί κένταυροι – μοιράζονται μερικά χαρακτηριστικά δύο διαφορετικών πραγμάτων, συμπεριφέρονται σαν να είναι κατά το ήμισυ αστεροειδείς και κατά το άλλο μισό κομήτες.

Τα δακτυλίδια ήρθαν κυριολεκτικά στο φως, όπως θα λέγαμε, όταν οι αστρονόμοι παρακολούθησαν τον αστεροειδή να διέρχεται μπροστά από το αστέρι UCAC4 248-108672 στις 3 Ιουνίου 2013, από επτά τοποθεσίες στη Νότια Αμερική. Παρατηρήθηκαν δύο “βουτιές” στην φαινόμενη φωτεινότητα του αστεριού, λίγο πριν και λίγο μετά την απόκρυψη του από τη Χαρικλώ. Αξίζει να σημειωθεί πως οι δακτύλιοι του Ουρανού και τα τόξα των δαχτυλιδιών γύρω από τον Ποσειδώνα βρέθηκαν με παρόμοιο τρόπο.

 

 

Σε αυτο το διαγραμμα φαινονται οι 2 ξαφνικες μειωσεις στη φαινόμενη φωτεινοτητα του αστρου πριν και μετα την αποκρυψη του, που οφειλονται στη διελευση των δακτυλιων μπροστα απο το αστρο. Image credit: nature.com

Οι παρατηρήσεις αποκάλυψαν πως το δακτυλιοειδές σύστημα μήκους 20 χλμ. (12,4 μιλίων), είναι περίπου 1000 φορές πιο κοντά στον αστεροειδή από ό, τι η Γη στο Φεγγάρι. Αποτελείται πιθανώς από τα συντρίμμια κάποιας σύγκρουσης και οι δακτύλιοι αποτελούνται εν μέρει από πάγο νερού.

Στο ακόλουθο βίντεο μπορούμε να παρακολουθήσουμε μια γραφική απεικόνιση του πώς πιστευουν οι ερευνητές ότι μποιάζει το δακτυλιοειδές σύστημα της Χαρικλώ. Πηγή: space.com

 

 

Πηγές:

  • Article’s Image  “iaa.es  –  Instituto de Astrofísica de Andalucía
  • eso.org  άρθρο  “First Ring System Around Asteroid”
  • universetoday.com  άρθρο  “Surprise! Asteroid hosts a two-ring circus above its surface”
  • nature.com  άρθρο  “A ring system detected around the Centaur (10199) Chariklo”
  • space.com  άρθρο  “Ringed Asteroid ‘Chariklo’ Visualized by Researchers | Video”
  • wikipedia.org

 

*Οι φωτογραφίες δεν είναι οι αυθεντικές. Είναι επεξεργασμένες από τον συντάκτη του άρθρου.

Go to Top