Tag archive

ρεκορ

Οι πρωτιές στο Ηλιακό μας Σύστημα

in Astronomy by

Παρόλο που το Ηλιακό μας Σύστημα αποτελεί τη “γειτονιά” μας στις όχθες ενός αχανούς Σύμπαντος, μόνο σχετικά πρόσφατα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τις κινήσεις και τις συμπεριφορές των σωμάτων που το αποτελούν. Σε αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο η χρήση διαστημοσυσκευών, που προσέγγισαν ακόμη και τους πιο απομακρυσμένους πλανήτες. Και η ανάλυση των δεδομένων μας έδειξε την ποικιλομορφία που συμαντάμε ακόμα και εντός του συστήματος μας.

Εύκολα λοιπόν, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια λίστα με τα ρεκόρ στο Ηλιακό μας Σύστημα. Ρεκόρ που ισχύουν μόνο στην κοντινή γειτονιά μας, αφού η μελέτη περαιτέρω άστρων και εξωπλανητών μας δείχνει πως τα ρεκόρ είναι για να καταρρίπτονται.

Ο Ολυμπος του Αρη ξεχωριζει ακομη και απο το Διαστημα.      Image Credit: annesastronomynews.com
  • Το μεγαλύτερο όρος και ηφαίστειο του Ηλιακού μας Συστήματος βρίσκεται στον Άρη και ονομάζεται Όρος Όλυμπος. Είναι ανενεργό σήμερα και αποτελεί επίσης το πιο ψηλό γνωστό βουνό στο Ηλιακό Σύστημα. Το πλάτωμα της κορυφής βρίσκεται σε υψόμετρο 26 χιλιομέτρων πάνω από το μέσο επίπεδο της επιφάνειας του Άρη, σχεδόν τρεις φορές το υψόμετρο του Έβερεστ (8.848 μέτρα). Αν βρισκόταν στη Γη, η βάση του θα κάλυπτε όλο τον ελληνικό ηπειρωτικό χώρο μαζί με το Αιγαίο.

 

  • Το μεγαλύτερο γνωστό ηφαίστειο πάγου (γνωστά ως κρυοηφαίστεια, αντί για λιωμένους βράχους εκτοξεύουν πάγο, αμμωνία και μεθάνιο) ανακαλύφθηκε από το διαστημικό σκάφος «Cassini», που εξερεύνησε τον Κρόνο και τα φεγγάρια του. Βρίσκεται στο δορυφόρο του Κρόνου, τον Τιτάνα και μάλιστα νότια του ισημερινού του Τιτάνα, σε μια έρημο με αμμόλοφους την οποία οι επιστήμονες έχουν ονομάσει Sotra Facula. Εχει ύψος 1.500 μέτρων και η διαμόρφωση του τοπίου γύρω από αυτό σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι παρόμοια με εκείνη του ηφαιστείου Αίτνα στην Ιταλία και του ηφαιστείου Λάκι στην Ισλανδία.
Ηφαιστεια παγου υπαρχουν και σε αλλους κοσμους, οπως στον αστεροειδη Δημητρα (Αχουνα Μονς), το οποιο εκτιμαται οτι δημιουργηθηκε σχετικα προσφατα, πριν απο περιπου 200 εκατομμυρια χρονια.                                                                              Image Credit: sciencemanblog.blogspot.com
  • Τη μεγαλύτερη σε έκταση οροσειρά την εντοπίζουμε στον φυσικό δορυφόρο της Γης, τη Σελήνη. Ονομάζεται Κολδιέρες και βρίσκεται στα όρια της Ανατολικής Θάλασσας (Mare Orientale). Το μήκος της είναι 1.500 χλμ, σχεδόν τρεις φορές μεγαλύτερη από αυτή των Απεννίνων (600 χλμ) και του Καυκάσου (520 χλμ).

 

  • Η μεγαλύτερη χαράδρα που έχουμε παρατηρήσει, βρίσκεται στον κόκκινο πλανήτη (Άρη). Πιο συγκεκριμένα, εντοπίζεται στην κοιλάδα του Μάρινερ (Valles Marineris μτφ. κοιλάδα του ναύτη). Η τεράστια αυτή χαράδρα εκτείνεται σε μήκος 4.500 χλμ, με μέγιστο πλάτος 600 χλμ και μέγιστο βάθος 7 χλμ. Αν βρισκόταν στη Γη, θα εκτεινόταν από την Πορτογαλία μέχρι τα Ουράλια όρη.

 

  • Η μεγαλύτερη κοιλάδα με κρατήρες βρίσκεται επίσης στον Άρη και ονομάζεται “Ελλάς“. Η διάμετρός της φθάνει τα 2.000 χλμ. Η Ελλάς (Hellas) είναι μία τεράστια πεδιάδα και κυκλική-ελλειπτική λεκάνη από πρόσκρουση αστεροειδούς που βρίσκεται στο νότιο ημισφαίριο του πλανήτη `Αρη. Ο πυθμένας της λεκάνης βρίσκεται 7152 μ. κάτω από το μέσο επίπεδο της αρειανής επιφανείας, 3000 μ. βαθύτερα δηλαδή, από ό,τι η παρόμοια Λεκάνη Νοτίου Πόλου της Σελήνης (Άιτκεν).

 

  • Ο μεγαλύτερος κρατήρας που δημιουργήθηκε από πρόσκρουση με αστεροειδή βρίσκεται στη Σελήνη. Πρόκειται για την τεράστια λεκάνη Αϊτκέν που έχει διάμετρο 2.500 χλμ, βάθος 3 χλμ και εντοπίζεται στον Νότιο Πόλο της.
Η Ιω βγαζει 100 φορες περισσοτερη λαβα απο ολα τα ηφαιστεια της Γης μαζι, κι αυτο απο μια επιφανεια με εκταση μολις το 1/12 του μεγεθους της Γης. Image Credit: physics4u.wordpress.com
  • Το πιο δραστήριο γεωλογικά σώμα στο ηλιακό μας σύστημα είναι η Ιω (ένας από τους 4 δορυφόρους του Δία που ανακάλυψε ο Γαλιλαίος). Βρίσκεται «αιχμαλωτισμένη» σε μια «βαρυτική παγίδα» ανάμεσα στον Δία και στους γειτονικούς της δορυφόρους, Ευρώπη, Γανυμήδη και Καλλιστώ, που την έλκουν υπό διαφορετικές συνεχώς γωνίες. Μέσα σε αυτές τις παλιρροϊκές δυνάμεις, η επιφάνεια του εδάφους της Ιούς ανεβοκατεβαίνει συνεχώς.

 

  • Ο μεγαλύτερος πλανήτης στη γειτονιά μας είναι με διαφορά ο Δίας. Πήρε το όνομά του από τον πατέρα των θεών εξαιτίας του μεγέθους του. Είναι τόσο μεγάλος που θα μπορούσε να περιλάβει στο εσωτερικό του όλους τους άλλους πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος. Η μάζα του είναι 318 φορές μεγαλύτερη από τη μάζα της Γης, και 2,5 φορές μεγαλύτερη του συνόλου των πλανητών και δορυφόρων. Αυτός ο αέριος γίγαντας αποτελείται κυρίως από υδρογόνο, με το ένα τέταρτο της μάζας να είναι ήλιο.

 

  • Τη μεγαλύτερη ημέρα πλανήτη (δηλαδή διάρκεια μίας πλήρους περιστροφής γύρω από τον άξονα του) στο Ηλιακό σύστημα, την παρατηρούμε στην αργόστροφη Αφροδίτη. Μια ημέρα της ισοδυναμεί με 243,16 γήινες ημέρες. Σε αντίθεση, τη μικρότερη ημέρα κατέχει ο ταχύστροφος Δίας, που ολοκληρώνει μία πλήρη περιστροφή περί του άξονά του σε 9 ώρες, 50 λεπτά και 30 δευτερόλεπτα γήινου χρόνου.

 

  • Το μεγαλύτερο έτος πλανήτη (η διάρκεια μιας πλήρους περιφοράς γύρω από τον Ήλιο) στο Ηλιακό σύστημα κατέχει ο πλέον απομακρυσμένος πλανήτης Ποσειδώνας. Ολοκληρώνει μια περιφορα κάθε 164,8 γήινα χρόνια. Αντίθετα τη μικρότερη διάρκεια περιφοράς περί τον Ήλιο (το μικρότερο έτος) κατέχει ο Ερμής, που την ολοκληρώνει σε 87,97 γήινες ημέρες. Βέβαια αυτό συμβαίνει από το γεγονός ότι ο Ερμής απέχει από τον Ήλιο μόλις 57,9 εκατ. χλμ, σε αντίθεση με τον Ποσειδώνα που απέχει 4,5 δισεκατ. χλμ.

 

  • Τη μεγαλύτερη ταχύτητα περιφοράς γύρω από τον Ήλιο την κατέχει ο “φτεροπόδαρος” Ερμής, με μέση ταχύτητά 172.332 χλμ την ώρα. Σε αντίθεση, τη μικρότερη ταχύτητα περιφοράς την έχει ο Ποσειδώνας με μέση ταχύτητα 19.548 χλμ την ώρα.
Η σκια και τα δαχτυλιδια του Κρονου. Η φωτογραφια τραβηχτηκε στο οπτικο φασμα απο τη διαστημοσυσκευη Cassini στις 22 Οκτωβριου 2013.                           Image Credit: jpl.nasa.gov
  • Οι περισσότεροι δακτύλιοι περιφερομένων υλικών βρίσκονται στον Κρόνο. Υπολογίζονται σε 10.000 διαφορετικούς που περικλείουν τον πλανήτη. Αποτελούνται από μικρά σώματα σκόνης, πάγου και βράχων μεγέθους μέχρι λεωφορείου. Αρχίζουν από το επίπεδο των νεφών του Κρόνου και φθάνουν σε απόσταση μέχρι 275.000 χλμ μακριά. Συγκριτικά μοιάζουν με πίτα διαμέτρου 1.400 μέτρων και πάχους 5 χιλιοστών. Αν θεωρηθούν αυτά δορυφόροι τότε ο Κρόνος κατέχει τους περισσότερους. Ωστόσο ο Κρόνος δεν είναι ο μοναδικός πλανήτης με δακτυλίους.

 

  • Τους περισσότερους δορυφόρους κατέχει πάλι ο Δίας, γύρω από τον οποίο περιστρέφονται τουλάχιστον 67 φεγγάρια, συμπεριλαμβανομένων των τεσσάρων μεγάλων φεγγαριών του Γαλιλαίου (όπως ονομάζονται τα φεγγάρια που ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά από τον Γαλιλαίο το 1610).

 

  • Τη θέση του μεγαλύτερου δορυφόρου στο ηλιακό σύστημά κατέχει ο Γανυμήδης, που είναι ο πιο ογκώδης, φωτεινός και μεγαλύτερος φυσικός δορυφόρος του πλανήτη Δία, με διάμετρο 5.268 χιλιόμετρα. Είναι ένας από τους 4 δορυφόρους που ανακάλυψε ο Γαλιλαίος, καθώς έιναι τόσο μεγάλος που έχει διάμετρο μεγαλύτερη από τον πλανήτη Ερμή και τον πλανήτη νάνο Πλούτωνα.

 

  • Τη μακροβιότερη γνωστή καταιγίδα την έχουμε παρατηρήσει και πάλι στον Δία. Ονομάζεται Μεγάλη Ερυθρά Κηλίδα και αποτελεί μια τεράστια στροβιλιζόμενη θύελλα, έναν αντικυκλώνα υψηλών πιέσεων στο νότιο ημισφαίριο του πλανήτη, που είναι γνωστό ότι υπήρχε τουλάχιστον από τον 17ο αιώνα, οπότε και παρατηρήθηκε για πρώτη φορά με τηλεσκόπιο. Με βάση εικόνες που πήρε το διαστημικό τηλεσκόπιο «Hubble», υπολογίστηκε πως η κηλίδα έχει πλέον διάμετρο σχεδόν 16.500 χιλιομέτρων, έναντι περίπου 12.700 χιλιομέτρων της διαμέτρου της Γης. Πάντως στα τέλη του 19ου αιώνα, η κηλίδα εκτιμάτο ότι είχε διάμετρο σχεδόν 41.000 χιλιομέτρων (αρκετά μεγάλη για να χωρέσει τρεις πλανήτες σαν τη Γη).
Ενας μονιμος αντικυκλωνας που βρισκεται 22 μοιρες νοτια του ισημερινου του Δια. Καλυπτει περιπου το 1% της επιφανειας του Δια, και φαινεται να μετατοπιζεται αργα. Image Credit: xalazi.gr
  • Οι ισχυρότεροι άνεμοι που έχουν παρατηρηθεί στο Ηλιακό σύστημα είναι αυτοί που συμβαίνουν στον πλανήτη Ποσειδώνα, η ταχύτητα των οποίων φθάνει τα 2.200 χλμ. την ώρα. Κάτι ανάλογο θα ρήμαζε κυριολεκτικά τη ζωή πάνω στη Γη.

 

  • Αν και η Αφροδίτη βρίσκεται σε μεγαλύτερη απόσταση από τον ήλιο σε σχέση με τον Ερμή, ωστόσο η μέση θερμοκρασία της βρίσκεται γύρω στους 460 βαθμούς Κελσίου, καθιστώντας την το θερμότερο πλανήτη του Ηλιακού συστήματος. Η θερμοκρασία αυτή παραμένει σταθερή, ανεξάρτητα από το σημείο του πλανήτη στο οποίο βρίσκεστε και ανεξαρτήτως μέρας η νύχτας. Οφείλεται στα αέρια της ατμόσφαιρας, που δημιουργούν ένα ακραίο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αντίθετα, η χαμηλότερη θερμοκρασία επιφάνειας καταγράφεται στο δορυφόρο του Ποσειδώνα, τον Τρίτωνα, καθιστώντας τον ως το ψυχρότερο σώμα στο Ηλιακό μας Σύστημα.  Η θερμοκρασία επιφάνειάς του φθάνει τους -235 βαθμούς Κελσίου.

 

  • Τη μεγαλύτερη διαφορά θερμοκρασίας την έχουμε καταγράψει στον Ερμή. Ο Ερμής βρίσκεται κοντύτερα στον Ήλιο από κάθε άλλο πλανήτη, με αποτέλεσμα την ημέρα φθάνει τους 427 βαθμούς Κελσίου ενώ κατά την νύκτα κατέρχεται στους -183 βαθμούς Κελσίου. Η διαφορά αγγίζει τους 610 βαθμούς Κελσίου.
Ανακαλυφθηκε τυχαια την Πρωτοχρονια του 1801 (την πρωτη νυχτα του αιωνα) απο τον Τζουζεπε Πιατζι, στο αστεροσκοπειο του Παλερμο της Σικελιας. Image Credit: businessinsider.com
  • Ο μεγαλύτερος αστεροειδής και πρώτος που ανακαλύφθηκε, είναι ο 1 Δήμητρα με διάμετρο 952,4 χιλιόμετρα. Έχει μάζα περίπου ίση με το 40% όλων των αστεροειδών της Κύριας Ζώνης και υπολογίζεται ότι είναι γύρω στο 3-4% της μάζας της Σελήνης. Συνήθως οι αστεροειδείς έχουν ακανόνιστο σχήμα που μοιάζει με πατάτα, οι μεγαλύτεροι όμως έχουν σφαιρικό ή ελλειπτικό σχήμα, καθώς η βαρύτητα που δημιουργεί η μάζα τους στην επιφάνειά τους υπερισχύει. Οι αστεροειδείς της Κύριας ζώνης αποτελούνται κυρίως από πυριτικούς βράχους και μέταλλα, όμως η Δήμητρα αποτελεί εξαίρεση, καθώς ένα μεγάλο μέρος της είναι πάγος νερού.

 

  • Ο συχνότερος κομήτης (δηλαδή με συντομότερη περίοδο εμφάνισης) είναι ο κομήτης Ένκε, που ανακαλύφθηκε το 1786 και που επισκέπτεται το Ηλιακό σύστημα ανελλιπώς κάθε 3,31 χρόνια. Μάλιστα ο κομήτης αυτός είναι και ο πρώτος που παρατηρήθηκε με ραντάρ το 1980.

 

 

Πηγές:

  • Article’s Image   “wikipedia.org”
  • nasa.gov
  • jpl.nasa.gov
  • wikipedia.org
Go to Top