10 Ουράνια σώματα ορατά τη μέρα δια γυμνού οφθαλμού

in Astronomy by

Κοιτάζοντας τον νυχτερινό ουρανό, μπορούμε να διακρίνουμε περισσότερα από 2000 αντικείμενα (άστρα, πλανήτες κ.ο.κ.) δια γυμνού οφθαλμού στην καλύτερη περίπτωση (με μηδενική φωτορύπανση και εξαιρετικά καλή όραση). Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως τη μέρα, όπου απλώνεται ένα φωτεινό απέραντο γαλάζιο πάνω από τα κεφάλια μας. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;

Καταρχάς το μπλε χρώμα του ουρανού οφείλεται στη σκέδαση του ηλιακού φωτός. Το φως του Ήλιου σκεδάζεται (διασκορπίζεται) όταν συναντά μόρια μικρότερα από το μήκος κύματός του. Το ιώδες έχει το μικρότερο μήκος κύματος από το φάσμα του ορατού φωτός. Οπότε είναι αυτό που διασκορπίζεται χτυπώντας στα μόρια Αζώτου και Οξυγόνου που υπάρχουν στην ατμόσφαιρά μας.

Ο ουρανός όμως εκτός από γαλάζιος, είναι και αρκετά λαμπερός. Το μάτι μας δεν αντιλαμβάνεται τα αστέρια, επειδή ο ουρανός είναι αρκετά πιο λαμπερός από αυτά. Για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, ο ουρανός την ημέρα είναι αρκετά λαμπερός ώστε να μην φαίνεται οτιδήποτε έχει φαινόμενο μέγεθος μεγαλύτερο από το μέγεθος -4.

Οσο μικροτερο το φαινομενο μεγεθος ενος σωματος στην κλιμακα, τοσο πιο λαμπρο φαινεται σε εμας. Τα πολυ φωτεινα αντικειμενα, εχουν αρνητικο φαινομενο μεγεθος. Ο λαμπροτερος αστερας (Σειριος) εχει μεγεθος περιπου -1,56, ενω η Αφροδιτη και ο Διας σε ορισμενες περιπτωσεις πλησιαζουν το οριακο -4.   Image Credit: astronomynotes.com

 

Ποια ουράνια σώματα λοιπόν μπορούν να διακριθούν τη μέρα δια γυμνού οφθαλμού;

01. Ο Ήλιος μας λοιπόν είναι μακράν το πιο λαμπερό ουράνιο σώμα (είναι 400.000 φορές φωτεινότερος από την Πανσέληνο και περίπου 10.000.000.000 φορές φωτεινότερος από το φωτεινότερο αστέρι στον νυχτερινό ουρανό). Εξαιτίας της μικρής απόστασης του από τη Γη, είναι το πιο έντονο αντικείμενο. Παραδόξως, είναι και το μοναδικό σώμα που πρέπει να αποφεύγουμε να το παρατηρούμε δια γυμνού οφθαλμού, διότι μπορεί να μας προκαλέσει ζημιά στα μάτια μας.

 

02. Το Φεγγάρι μας είναι το 2ο σε λαμπρότητα ουράνιο αντικείμενο. Όμως το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων δεν γνωρίζει πως είναι ορατό και τη μέρα. Εξαιτίας κυρίως των εργασιών σε εσωτερικούς χώρους, οι περισσότεροι από μας δεν παρατηρούμε τον ουρανό κατά τη διάρκεια της ημέρας. Όποιος όμως κοιτάει συχνά προς τα πάνω, είναι σίγουρο πως το έχει θαυμάσει αρκετές φορές.

 

03. Ο πλανήτης Αφροδίτη είναι οριακά ορατός τη μέρα. Αυτό ίσως αποτελεί έκπληξη για πολύ κόσμο, όμως υπό τις κατάλληλες συνθήκες, μπορείτε να δείτε την Αφροδίτη, τον πιο λαμπερό πλανήτη του συστήματός μας.

Ο ISS φαινεται μερικες φορες μεγαλυτερος και μερικες φορες μικροτερος απο την Αφροδιτη.   Image Credit: spaceweather.com/ UniverseToday.com via earthsky.org

 

04. Οι δορυφόροι που βρίσκονται σε τροχιά γύρω μας. Οι περισσότεροι άνθρωποι μένουν έκπληκτοι όταν ακούν πως οι δορυφόροι φαίνονται στον νυχτερινό ουρανό. Όμως ακόμα περισσότεροι αγνοούν πως κάποιοι εξ’ αυτών φαίνονται και την ημέρα. Δύο είδη δορυφόρων είναι ορατά την ημέρα:

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός (ISS) για παράδειγμα, είναι μερικές φορές (αλλά όχι πάντα) το τρίτο φωτεινότερο αντικείμενο που βλέπουμε στον ουρανό μας, μετά τον ήλιο και το φεγγάρι. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό, είναι η λαμπρότητά του είναι μεταβλητή και εξαρτάται από τη θέση του σε σχέση με τον παρατηρητή.

Το δεύτερο είδος, είναι οι δορυφόροι τηλεπικοινωνιών Iridium, ο οποίος έχει επίσης πολύ αντανακλαστικές επιφάνειες. Κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες, μπορούν να αντανακλούν αρκετό ηλιακό φως ώστε να εμφανίζονται ως φωτεινά σημεία που μετακινούνται στον ουρανό για λίγα δευτερόλεπτα. Αυτές οι αναλαμπές είναι γνωστές και ως φωτοβολίδες Iridium.

 

05. Ο μεγαλύτερος των πλανητών, ο Δίας. Είναι σημαντικά αμυδρότερος από την Αφροδίτη και η εύρεση του απαιτεί πολύ περισσότερη προσπάθεια (για να μην αναφέρουμε εξαιρετικά καλή όραση και εξαιρετικές ατμοσφαιρικές συνθήκες). Ο καλύτερος χρόνος για να δείτε τον Δία με το φως της ημέρας είναι όταν βρίσκεται κοντά σε τετραγωνισμό με τον Ήλιο (να απέχει 90 μοίρες).

 

06. Ο πλανήτης Άρης. Μόνο σχετικοί λίγοι παρατηρητές έχουν πιάσει τον Δία με το μάτι της ημέρας, και ακόμη λιγότεροι έχουν δει τον Άρη. Ωστόσο, είναι δυνατόν. Ο καλύτερος χρόνος για να δείτε τον Άρη με το φως της ημέρας είναι όταν και αυτός βρίσκεται κοντά σε τετραγωνισμό με τον Ήλιο.

 

07. Κομήτες ημέρας (Daytime Comets). Φωτεινοί κομήτες έχουν τεκμηριωθεί στον ουρανό της ημέρας και είναι σχετικά εύκολα παρατηρήσιμοι. Ο Comet McNaught έγινε ορατός στους ημερήσιους ουρανούς το 2007, ενώ πριν από το 1910 ο Κομήτης του Χάλεϋ επέστρεψε με ένα λαμπερό κομήτη ημέρας. Οι κομήτες ημέρας είναι ίσως ευκολότεροι από τους μετεωρίτες της μέρας, επειδή μερικές φορές μπορούν να προβλεφθούν.

Ο μετεωριτης Sutter’s Mill (daylight meteor), Nevada – April 22, 2012.   Image Credit: Lisa Warren via earthsky.org

 

08. Μετεωρίτες Ημέρας (Daytime Meteors). Αποτελούν σπάνια και απρόβλεπτα αντικείμενα. Είναι πολύ φωτεινά μετέωρα (ή κομμάτια διαστημικών συντριμμιών που παίρνουν φωτιά καθώς συναντούν την ατμόσφαιρα της Γης) που μερικές φορές φαίνονται στον ουρανό της ημέρας. Παρόλο που εμφανίζονται στην υψηλή ατμόσφαιρα, περιλαμβάνονται σε αυτόν τον κατάλογο επειδή προκαλούνται από μικρά διαστημικά αντικείμενα, πολλά από τα οποία είναι γνωστό ότι είναι μέρη κομητών ή προέρχονται από τη Ζώνη των Αστεροειδών.

 

09. Υπερκαινοφανείς ημέρας (Daytime supernovae). Οι υπερκαινοφανείς αστέρες είναι ορατοί κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αποτελούν πολύ σπάνιο αντικείμενο. Οι εκτιμήσεις ποικίλλουν ως προς την αναμενόμενη συχνότητα εκρήξεων υπερκαινοφανών στον Γαλαξία μας από μία φορά κάθε 20 έως 300 χρόνια. Δεν έχουμε αρκετά αρχεία αυτών των σπάνιων φαινομένων για να δώσουμε ακριβέστερη μέση τιμή.

Η τελευταία σουπερνόβα αρκετά φωτεινή ώστε να τη βλέπει κανείς στον ουρανό κατά την διάρκεια της ημέρας ήταν το 1572. Ο πιό πιθανός υποψήφιος για μια παρόμοια έκρηξη υπερκαινοφανούς είναι ο αστέρας Betelgeuse. Αναμφισβήτητα θα είναι ορατόςς στον ουρανό όταν γίνει η έκρηξη, αλλά το πότε θα γίνει αυτό είναι ακόμα άγνωστο. Θα μπορούσε να είναι σε μερικές χιλιάδες, ή δεκάδες χιλιάδες, ή ίσως ακόμη και ένα εκατομμύριο χρόνια από τώρα.

 

10. Αστέρια κατά τη διάρκεια των εκλείψεων. Τα αστέρια, μαζί με τους φωτεινότερους πλανήτες που έχουν ήδη αναφερθεί, μπορούν να παρατηρηθούν με το απροστάτευτο ανθρώπινο μάτι σε έναν ουρανό κατά τη διάρκεια της ημέρας (δηλαδή, όταν ο ήλιος βρίσκεται πάνω από τον ορίζοντα), μόνο κατά τη διάρκεια μιας ολικής ηλιακής έκλειψης.

Τέτοιες παρατηρήσεις έχουν ιστορική σημασία και στην πραγματικότητα έπαιξαν κρίσιμο ρόλο σε μία από τις πρώτες επιβεβαιώσεις της θεωρίας του Αϊνστάιν σχετικά με τη Γενική Σχετικότητα.

 

 

Πηγές:

  • Article’s Image   “Jenney Disimon via earthsky.org”
  • earthsky.org  άρθρο  “10 space objects to see daytime”
  • forbes.com άρθρο  “Why Can’t We See Stars During The Day?”
  • wikipedia.org

Latest from Astronomy

Go to Top